Martyrologium duchowieństwa.

II Wojna Światowa odcisnęła swoje piętno również na miejscowych duchownych.

Jednym z nich był ks. Kazimierz Skowron. Urodzony 5 stycznia 1910 roku w Ostrowitem Prymasowskim koło Witkowa syn Wojciecha i Marianny Wentland. Brat ppor. pil. Józefa Skowrona - pilota 300 Dywizjonu Bombowego PSP.

Kościół p.w. Św. Marcina w Ostrowitem Prymasowskim

Aresztowany 5 listopada 1939 r. w Inowrocławiu, następnie przewieziony do więzienia w Świeciu,a stamtąd do 8 listopada 1939 r.do obozu przejściowego w Górnej Grupie k. Grudziądza. Następnie 5 lutego1940 przetransportowany do obozu przejściowego Neufahrwasser w Gdańsku, a następnie do obozu koncentracyjnego KL Stutthof. Ostatecznie 9 października 1940 przetransportowany do KL Sachsenhausen gdzie otrzymał tzw. Häftlingsnummer 21121 (numer obozowy). Według dokumentów znajdujących się w archiwum obozu Sachsenhausen zmarł 8 lipca 1940 r. o godzinie 7.50. Oficjalną przyczyną śmierci był Schwerer Darmkatarh czyli w dosłownym tłumaczeniu katar kiszek. Niemcy dość często podawali tą właśnie przyczynę zgonu żeby zatuszować prawdę.

Kościół Św. Mikołaja w Witkowie.

Drugim z duchownych był proboszcz parafii Witkowo ks. Bronisław Kaźmierczak urodzony 13 czerwca 1886 r. w Kopydłowie k.Konina. Wyświecony na kapłana 30 stycznia 1910 roku w Katedrze Poznańskiej na Ostrowie Tumskim. Wikariusz parafii Gniewkowo - 1910 r., parafii Września w latach 1910 - 1919. Był kapelanem Wojska Polskiego od 1919 - 1921 r. Od 1921 r. do dnia aresztowania proboszcz parafii p.w. Św. Mikołaja w Witkowie.

W ramach polityki Gaulaitera okupowanego przez Niemcy Kraju Warty, Artura Greisera, prowadzącego politykę „Ohne Gott, ohne Religion, ohne Priesters und Sakramenten” — „bez Boga, bez religii, bez kapłana i sakramentu” - aresztowano 26 sierpnia 1940 r. setki polski kapłanów. Zgromadzono ich, wraz kapłanami uprzednio przetrzymywanymi m.in. w Lądzie n. Wartą (m.in. biskup Michał Kozal), w obozie przejściowym w Szczeglinie k. Mogilna. Obóz ten był przejściowym funkcjonującym od 1 października 1939 do 15 września 1940. Niemcy przetrzymywali w nim ok. 4,600 polskich więźniów w tym wielu Witkowian przed wysłaniem do obozów koncentracyjnych). Ok. 150 z nich zostało zamordowanych część w obozie, część w lesie Świerkockim. Stamtąd po trzech dniach wywieziono ich do obozu koncentracyjnego KL Sachsenhausen. Ks. Kaźmierczak otrzymał Häftlingsnummer 29925 (numer obozowy).
Zginął 21 września 1940 r. 

Tablica umieszczona na ścianie kościoła w Witkowie.

Warto w tym miejscu wspomnieć, że obóz w Sachsenhausen był pierwszy hitlerowskim obozem koncentracyjnym, który powstał już w 1936 roku i był miejscem kaźni dla wszystkich wrogów i przeciwników politycznych Hitlera. Na jego terenie szkoliło się wielu komendantów i wysokich funkcjonariuszy SS, którzy później obejmowali funkcje w innych obozach, m.in. Rudolf Höss - późniejszy komendant KL Auschwitz.

W obozie Sachsenhausen dokonywano zbrodniczych eksperymentów medycznych na więźniach, które często kończyły się śmiercią lub kalectwem. W 1941 roku przeprowadzono na jeńcach sowieckich próby gazowania w zaadaptowanych do tego celu ciężarówkach, których potem używano m.in. w ośrodku zagłady Kulmhof i w KL Majdanek. W 1942 roku zbudowano pierwszą, próbną komorę gazową, krematoria i izbę przeznaczoną do egzekucji przez rozstrzelanie. To tutaj hitlerowcy eksperymentowali z rożnymi rodzajami gazów, celem usprawnienia swojej machiny śmierci. 

W latach 1942-1944 w wydzielonych dodatkowym ogrodzeniem barakach 18 i 19 około 140 więźniów, z 40 krajów, pracowało nad fałszowaniem funtów brytyjskich, paszportów, wiz, pieczęci i innych dokumentów. W przypadku funtów sfałszowane banknoty praktycznie nie różniły się od oryginałów.

 

Tablica pamiątkowa w karcerze, poświęcona Polskim Patriotom, którzy byli więzieni i zginęli męczeńską śmiercią.

Władysław Góral - biskup pomocniczy diecezji lubelskiej,
Bolesław Roja - generał dywizji Wojska Polskiego II RP, oficer Legionów Polskich, poseł na Sejm RP,
Stefan Grot-Rowecki - komendant Armii Krajowej,
Aleksander Kokoszyn - generał dywizji Wojska Polskiego, oficer wojskowych służb specjalnych PRL, m.in. Szef Głównego Zarządu Informacji Ministerstwa Obrony Narodowej i Wojskowej Służby Wewnętrznej.
Józef Grzecznarowski - działacz socjalistyczny i związkowy. Poseł na Sejm, prezydent Radomia. Z niewoli uratowany pod Lubeką z tzw. "Marszu śmierci" 2 lutego 1945 przez wojska amerykańskie.

Pomnik upamiętniający marsz śmierci więźniów obozu, który rozpoczął się 1 lutego 1945 roku, kiedy to Armia Czerwona
przekroczyła Odrę.

Na cmentarzu komunalnym Altglienicke we wschodniej części Berlina w zbiorowym grobie pochowanych jest 1284 więźniów niemieckiego obozu koncentracyjnego Sachsenhausen, a także ofiar eutanazji i osób zamordowanych w hitlerowskim więzieniu Ploetzensee. Jest wśród nich 436 Polaków, w tym 18 księży. Emerytowany inżynier Leutner natrafił przypadkiem - poszukując grobu polskiej robotnicy przymusowej Bronisławy Czubakowskiej, pochodzącej tak jak jego żona ze Zgierza - na dokumenty dotyczące zbiorowej mogiły i doprowadził do odnalezienia w archiwach nazwisk zamordowanych księży. Jak twierdzi, miejsce na cmentarzu było całkowicie zarośnięte trawą i krzakami. Dopiero 13 listopada 2016 r. Polacy i Niemcy wspólnie upamiętnili ofiary, w tym polskich księży zamordowanych podczas wojny w niemieckim obozie koncentracyjnym Sachsenhausen.

Pomnik upamiętniający ofiary KL Sachsenhausen na cmentarzu Altglienicke w Berlinie.